Gde budućnost niče: Kolektivne prakse otpora, solidarnosti i izgradnje budućnosti
2025 – tekuće.
O koprivi i pobuni: simptomi emancipacije
Otvaranje izložbe: 7. decembar u 18:00
Centar za kulturnu dekontaminaciju
Dugoročni kustosko-umetnički i istraživački projekat Kontekst kolektiva „Gde budućnost niče: kolektivne prakse otpora, solidarnosti i izgradnje budućnosti“ bavi se ekstraktivizmom kao režimom — ekonomskim, političkim i ideološkim — koji oblikuje i uništava prirodu, živi svet i društvene odnose. Okuplja umetničke kolektive, umetnice i umetnike, istraživačice i istraživače, kao i različite lokalne zajednice oko zajedničkih borbi protiv eksploatacije prirodnih dobara, pretvaranja pejzaža u resurse, urušavanja radnih prava do iznemoglosti, i sve dubljih prostorno-društvenih nepravdi. Kroz istraživanja, radionice, radne susrete i javne programe, angažovana umetnička praksa susreće se sa lokalnim znanjem i borbom. Ovi susreti služe kao prostor razmene, učenja i zajedničkog promišljanja — ali i kao doprinos povezivanju borbi koje su često izolovane i prepuštene same sebi. Polazište našeg istraživanja je Bor, a nastavljamo Homoljem, Leskovcem, Starom planinom i Rogoznom, birajući lokalitete u kojima su posledice neodrživog razvoja najvidljivije, ali gde istovremeno postoje i snažni tragovi otpora. Kako u različitim istorijskim periodima, tako i danas.
Gde budućnost niče: Slučaj Bor
Istraživanje započinjemo Studijom slučaja Bor, indirektno se nadovezujući na prethodno promišljanje određenih aspekata razvoja ovog grada kroz izložbu „Trajni čas umetnosti: Bor. Re-izvođenje nepoznatog“. Obnavljamo saradnju sa umetničkim duom Doplgenger, povezujući kolektivno znanje, dosadašnja iskustva i istraživanja, te proizvodnju novih značenja kroz eksperimentalni filmski jezik. Kroz paradigmatični primer rudarskog grada Bora i neokolonijalnih odnosa koji su pratili razvoj rudarenja u ovom kraju Srbije, tema rudarenja se povezuje sa procesima globalnog esktraktivizma u istorijskoj i savremenoj perspektivi. Tesne veze između ekstraktivizma i rata, rastuće militarizacije, kroz montažne sekvence, prepliću se sa narativima antifašističke, antikapitalističke i antikoloniijalne borbe kroz jezik umetnosti. U centru istraživanja nisu samo razmere razaranja, već i upornost otpora.
Inspiracija i polazna tačka u istraživanju su stihovi Mikloša Radnotija, mađarskog pesnika zatočenog u Borskom rudniku koji je tokom Drugog svetskog rata pretvoren u radni logor. Njegove pesme pronađene su u masovnoj grobnici u mađarskom selu Abda. Kao prinudnog radnika, Jevreja, Hortijeva vlada ga je po treći put mobilisala i poslala u Borski rudnik tokom 1944. godine, zajedno sa još hiljadu i petsto logoraša. U rudnik koji je tokom rata za Treći rajh proizvodio jednu četvrtinu vojnih potreba za bakrom.
Borski rudnik kao paradigma kapitalističkih društvenih odnosa koji kroz ekstraktivističke procese u konačnici proizvode smrt ljudi i prirode, nepresušni je izvor umetničke inspiracije. Jedan od prvih umetničkih iskaza o zagađenju plodne zemlje koja se prostirala oko rudnika, te borbi seljaka protiv francuske uprave, procesima njihove pauperizacije i prinuđivanja da se kao jeftina radna snaga zaposli u tom istom rudniku, dao je revolucionarni umetnik i borac, Đorđe Andrejević Kun. Njegov grafički roman „Krvavo zlato“ iz 1936. godine, umetnički je prikaz krajnje nehumanih uslova u kojima su rudari živeli i radili, ali i njihovog organizovanja i borbe protiv brutalne (neo-kolonijalne) eksploatacije. Slike rudara predmet su i nekoliko filmskih eseja savremenog umetničkog dua Doplgenger, kojima se, kroz preispitivanje odnosa pejzaža i rudarenja, te odnosa političke ekonomije i istoriografije, artikuliše i uloga angažovanog filmskog medija u savremenim društvenim borbama. U fragmentima sećanja, u lokalnim borbama koje opstaju uprkos umoru i pritisku, u feminističkim praksama brige i antifašističkim tradicijama organizovanja, pojavljuju se pukotine kroz koje je moguće misliti drugačije.
Projekat je podržan od strane Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe.
